مهندس بابک وفایی: پژو 405، خودروی سال اروپا در 1988، هر چند این روزها گرد پیری بر چهره اش نشسته اما در سال های طولانی حضورش در ایران خدمات بزرگی را به صنعت خودروسازی ایران رسانده است و از این نظر خودروی قابل احترامی است. صنعت خودروسازی ایران در کنار تولید پژو 405 مدل های متنوع دیگری را نیز براساس این خودرو تولید کرد که می توان همگی آن ها را فرزندان پژو 405 دانست، فرزندانی که البته گاهی چندان هم خلف نبودند!


405 لیموزین





ساخت یک خودروی لیموزین در ایران آن هم در دهه 70 شمسی اتفاقی تقریباً دور از ذهن بود اما برگزاری اجلاس سران کشورهای اسلامی در آذرماه سال 76 در ایران، فرصتی را برای صنعت خودروسازی ما فراهم کرد تا توانمندی های خود را نشان دهد. به طور معمول در چنین اجلاس هایی از خودروهای تشریفاتی مانند مرسدس بنز S کلاس و ب ام و سری هفت استفاده می شود اما مدیران صنعتی کشور که به دنبال ارتقاء صنعت خودروسازی ایران بودند، ایده ساخت یک لیموزین براساس مدل های داخلی را مطرح کردند و به این ترتیب همه نگاه ها به تنها خودروی قابل قبول آن روزهای صنعت خودروی کشور، پژو 405 رفت. تبدیل یک سدان خانوادگی به یک خودروی لیموزین دردسرهای خاص خود را دارد چرا که باید محاسبات زیادی در زمینه مقاومت شاسی انجام شود ضمن آنکه تغییرات در بدنه لزوم تغییرات در قالب ها را به دنبال دارد اما مرکز تحقیقات ایران خودرو موفق شد با وجود تمام مشکلات این تغییرات را انجام دهد. در مجموع برای تولید این خودرو بیش از 80 قطعه نیاز به تغییر و طراحی مجدد داشت تا به گفته یکی از مدیران مرکز تحقیقات ایران خودرو، ایرانی ها نخستین تجربه خود را در زمینه تغییر در طول شاسی یک خودرو کسب کنند.





پژو آردی/ روآ




پژو آردی، حاصل پیوند میان پیکان و پژو 405 است و تولید انبوه آن از سال 1377 آغاز شد. این خودرو باید جایگاهی میان پیکان که در آن دوران پر تیراژترین خودروی تولید داخل بود و پژو 405 که در بازار آن روزگار خودروی گران قیمتی به حساب می آمد را پر می کرد ضمن آنکه ایران خودرویی ها قصد داشتند رقیبی برای پراید در میان محصولات خود داشته باشد و با این دیدگاه بود که ایده نصب موتور پیکان بر روی بدنه پژو 405 مطرح شد تا شاید جانشینی هم برای روزهای رفتن پیکان پیدا شود، هر چند از ایده تا عمل راه درازی در پیش بود. پژو 405 خودرویی دیفرانسیل جلو بود در حالی که قوای محرکه و انتقال قدرت پیکان بر مبنای طرح قدیمی دیفرانسیل عقب طراحی شده بود. به این ترتیب در میانه شاسی 405، جایی برای میل گاردان و دیفرانسیل پیکان طراحی شد ضمن آنکه محفظه موتور و دیواره حایل موتور و اتاق هم تغییراتی کرد تا بتواند موتور و گیربکس پیکان را در خود جای دهد. متناسب با این تغییرات، فنربندی خودرو نیز تغییر کرد و در بخش عقب فنرهای شمش جایگزین تعلیق پژو 405 شد تا بتواند دیفرانسیل پیکان را در جای خود ثابت نگه دارد و برای ایجاد تمایز میان این خودرو و 405، نمای عقب این خودرو ظاهری شبیه به مدل های اولیه 405 به خود گرفت. این اما تنها مشکل تولید آردی نبود؛ بدنه پژو 405 اندکی سنگین تر از بدنه پیکان بود و این مسأله برای موتور ضعیف پیکان مشکل ساز می شد ضمن آنکه هزینه تولید بدنه 405 با توجه به ورق های ضخیم مورد استفاده، بالا بود. ایران خودرویی ها هم که چاره ای جز تولید این خودرو نداشتند، ایده استفاده از ورق های نازک تر در بدنه را به کار بستند تا وزن کلی خودرو را پایین بیاورند. بعد از تولید نمونه های اولیه، تولید خودرو در سال 1377 آغاز شد. ابعاد بزرگ تر خودرو نسبت به پیکان و البته نمای جدیدتر آن در مقابل پیکان پیر، توانست نظر خریداران را به این خودرو جلب کند هر چند مشکلات کیفی در نمونه های اولیه خریداران را به دردسر انداخت. ایران خودرو طی سال ها تغییراتی را در جهت به روز کردن این خودرو انجام داد که از جمله آن ها می توان عرضه مدل های انژکتوری در سال 82 را نام برد. در نهایت ایران خودرو برای بهبود این خودرو، تولید آردی را متوقف کرد و با تغییراتی در موتور، مدل های روآ را به بازار فرستاد. این تغییرات هر چند مثبت بود اما هیچ گاه نتوانست ضعف های بنیادی آردی را به ویژه در زمینه گیربکس و دیفرانسیل بپوشاند تا جایی که برخی از مالکین دیفرانسیل این خودرو را با نمونه های متعلق به تویوتا تعویض می کردند که نتیجه هم معمولاً مطلوب بود. آردی و بعدها روآ و بعدترها روآی سال، با وجود تمام محسنات نتوانستند در مقابل پراید پیروز میدان باشند. این خودرو حتی در مقابل رقیب خانگی، پیکان هم چندان موفق نبود به گونه ای که در سال 82 و در حالی که پیکان تیراژ تولید بیش از 145هزار دستگاه داشت و پراید از مرز 200 هزار دستگاه گذشته بود، آردی اندکی بیش از 20 هزار دستگاه تولید شد. هر چند با کنار رفتن پیکان از خط تولید ایران خودرو، این خودرو به عنوان ارزان ترین محصول این شرکت توانست خریداران بیشتری را به خود جلب کند اما ایران خودروهایی که همیشه از زیان ده بودن تولید آن گلایه می کردند، در سال 1389 تولید روآ را متوقف کردند.





پژو پرشیا / پارس




این خودرو را بدون شک می توان موفق ترین فیس لیفت صنعت خودروسازی کشور دانست و با اتکا به چنین جایگاهی است که هنوز هم در ایران خودرو تولید می شود و هنوز هم مشتریان خاص خود را دارد. پروژه تولید پژو پرشیا که بعدها نام آن به پژو پارس تغییر کرد، به اواسط دهه 70 بازمی گردد. در آن دوران تولیدات ایران خودرو محدود به پیکان، پژو 405، آردی بود. ایران خودرو و شریکش پژو که موفقیت های پژو 405 را در بازار آن روزهای ایران دیده بودند، تصمیم گرفتند مدلی گران قیمت تر را به بازار عرضه کنند و اینجا بود که نخستین جرقه های پرشیا زده شد. ایران خودرو در آن دوران تلاش زیادی برای داخلی سازی قطعات پژو 405 می کرد و برنامه های بلندمدتی برای این خودرو داشت و به این ترتیب مشخص بود خودروی جدید باید تا حد امکان از قطعات پژو 405 بهره ببرد. پژوی فرانسه در آن دوران تولید 405 را متوقف کرده بود و پژو 406 را به عنوان جایگزین این خودرو تولید می کرد. امکان تولید 406 در ایران وجود نداشت چرا که خودرو به دلیل تیراژ پایین بیش از حد گران تمام می شد. به این ترتیب مرکز تحقیقات ایران خودرو با همکاری پژو فرانسه، راه حلی میانی را انتخاب کردند و آن فیس لیفت پژو 405 بود. خودروی جدید نمای کلی پژو 405 را حفظ کرده بود اما با طراحی دوباره چراغ های جلو و عقب، درب موتور و درب صندوق و سپرها و البته چند تغییر کوچک دیگر، نمای ظاهری خودرو کاملاً متفاوت از 405 بود. در داخل اتاق هم داشبورد بدون تغییر باقی ماند و فقط قطعات طرح چوب بر روی آن نصب شد و فرمان و بعدها نشان دهنده ها تغییر کردند و شیشه های عقب که در 405 دستی بود، به بالابر برقی مجهز شد ضمن آنکه با توجه به اجباری شدن استفاده از موتورهای انژکتوری در آینده نزدیک، ایران خودرویی ها موتور خودرو را به نمونه انژکتوری تغییر دادند. در نهایت خودروی جدید با نام زیبای پرشیا در سال 79 روانه بازار شد. با وجود آنکه تغییرات ایجاد شده بر روی خودرو جزیی بود، اما پرشیا در دوران بی رونقی بازار خودروی کشور بسیار لوکس تر از 405 به نظر می رسد و به سرعت توانست با وجود قیمت بیشتر نسبت به 405 مشتریان خود را بیابد، مشتریانی که تنها یک خودروی متفاوت از 405 می خواستند و توجه چندانی به یکسان بودن دو خودرو نداشتند. پرشیا که بعدها با نام پارس به بازار عرضه شد، همیشه خودروی محبوبی بود و حتی گله هایی که گاه از مصرف سوخت بالای آن می شد هم نتوانست جلوی خریدارانش را بگیرد. این خودرو حتی بعدها و پس از عرضه سمند، با وجود آنکه نمای ظاهریش تکراری شده بود و امکاناتش هم در مقابل سمند چندان زیاد نبود، همیشه در جایگاه بالاتری قرار می گرفت و ایران خودرو هم همواره تعداد تولید آن را در مقابل تقاضای بالا در بازار کنترل می کرد. این خودرو بعدها با قوای محرکه سیتروئن زانتیا و بعدتر با قوای محرکه 1.6 لیتری پژو 206 و گیربکس اتوماتیک به بازار عرضه شد و این روزها هم با وجود قیمت بالا، هنوز مشتریان خاص خود را دارد هر چند ایران خودرو هم متناسب با گذشت این سال ها، طیف امکانات آن را افزایش داده است.





سمند




فرزندان پژو 405 در ایران به دو آردی و پرشیا که هر دو با نام و نشان پژو عرضه می شدند محدود نبود بلکه نخستین خودروی ملی ایران، سمند هم وامدار حضور 405 در ایران است. پروژه ساخت خودروی ملی در ایران از اوایل دهه 70 شمسی آغاز شد و ایران خودرو که آن روزها با تولید پیکان، یکه تاز بازار خودروی کشور بود این وظیفه را بر عهده گرفت. طرح های اولیه خودروی ملی هم در ایران خودرو رسم شد اما به زودی مشخص شد طراحی یک پلت فرم کاملاً جدید برای خودروی ملی دشواری های بسیاری دارد و به این ترتیب مسیر پروژه به طور کامل تغییر کرد. ایران خودرو در آن زمان هزینه های زیادی برای داخلی سازی قطعات 405 کرده بود و به دنبال رابطه بلندمدت با پژو بود و به همین دلیل همه توجه ها به پژو 405 جلب شد تا از پلت فرم و قطعات فنی این خودرو برای تولید خودروی جدید استفاده شود. یک شرکت مهندسی انگلیسی پیش از این طرح های خودرویی جدید را بر روی پلت فرم 405 آماده کرده بود. ایران خودروهایی هم این طرح ها خریداری کردند و کار بر روی خودروی جدید در مرکز تحقیقات ایران خودرو آغاز شد. با اعمال تغییراتی در طرح اولیه، در نهایت خودروی جدید که در آن زمان X7 نام داشت در سال 80 به صورت آزمایشی بر روی خط تولید قرار گرفت و از سال 81 با نام سمند تولید انبوه آن آغاز شد. شاسی خودروی سمند، نمونه تقویت شده شاسی پژو 405 است و با برخورداری از نقطه جوش های بیشتر و قطعات تقویتی، مقاومت آن نسبت به 405 افزایش پیدا کرده است. در بخش فنی اما سمند تا مدت ها وامدار 405 بود و موتور آشنای 1.8 لیتری 405 بر روی آن نصب می شد هر چند این روزها موتور ملی و احتمالاً در آینده موتور دیزل قدرت بخش سمند خواهد بود. در سال های نخست عرضه، سمند با وجود برخورداری از امکانات بیشتر و قیمت پایین تر نسبت به 405، آمار فروش پایین تری داشت اما با گذشت چند سال و با گام هایی که ایران خودرو در مسیر ارتقا سمند برداشت، به مرور تیراژ تولید سمند از 405 پیشی گرفت و به زودی دنا، به عنوان فرزند سمند و نوه پژو 405 به بازار عرضه خواهد شد.