گروه خودرو - در روزهایی که باغ خودروسازی ایران به زردی گراییده و حال و هوایی پاییزی دارد، هر دم از آن خبري می رسد و مشکلی بر مشکلاتش انباشته می شود.

تا دیروز؛ قطع ارتباط پژو با ایران خودرو بود و افزایش نرخ ارز و رشد قیمت و ... و حالا پای تحریم صنعت خودرو از سوی ایالات متحده آمریکا به میان آمده است. از آنجا که خودروسازان آمریکایی سال ها است در ایران حضور ندارند و تعداد بسیار اندکی خودرو آمریکایی در خیابان های کشور (آن هم در مناطق آزاد) به چشم می آید، شاید «تحریم جدید» چندان مهم جلوه ندهد، اما این همه داستان نیست. درست است که تحریم خودروسازان و خودروهای آمریکایی موضوعی طبیعی و سابقه دار در صنعت و بازار خودرو ایران به شمار می آید، اما نکته «تحریم جدید» این است که حالا خودروسازان خارجی باید برای ماندن شان در ایران به نوعی از دولت ایالات متحده کسب اجازه کنند. این «کسب اجازه» از آن جهت است که خودروسازان خارجی اگر بخواهند زیر بار تحریم آمریکا نروند و در ایران بمانند، آنگاه باید قید بازار بزرگ آمريكا را بزنند، بازاری که هر خودروسازی آرزوی حضور در آن را دارد. در واقع «تحریم جدید»، شرکت های خودروساز و قطعه ساز حاضر در ایران را (چه آنها که حضوری مستقیم دارند، مانند رنو-نیسان و چه آنها که غیر مستقیم دخیل هستند، مانند شرکت های قطعه ساز چینی و هندی)، بر سر دوراهی آمریکا-ایران قرار می دهد. حالا آنها مجبورند بین بازار ایران و بازار آمریکا، یکی را انتخاب کنند، به نحوی که اگر انتخاب شان «ایران» باشد، باید قید بازار چند میلیونی آمریکا را بزنند و اگر «آمریکا» را انتخاب کنند، بازار هنوز بکر ایران را از دست داده اند.اگرچه بهتر و امیدوارکننده تر برای صنعت و بازار خودرو ایران، ماندن خودروسازان خارجی و پشت کردن آنها به آمریکایی ها است، اما چه این شود و چه آن شود، در نهایت مشتریان ایرانی باید هزینه هر دو را بدهند. به اعتقاد کارشناسان، در حالت کلی اگر خودروسازان خارجی قید «ایران» را بزنند، تولید در صنعت خودرو کشور به شدت پایین خواهد آمد، چه آنکه همین حالا نیز با افت در تولید و به تبع آن رشد قیمت روبه رو هستیم. با این حساب، پایین آمدن دوباره تولید در اثر رفتن احتمالی خودروسازان خارجی از ایران، صعودی تر شدن قیمت ها را در پی خواهد داشت.

کارشناسان اما حالت دوم (ماندن خودروسازان خارجی در ایران) را نیز هزینه بر دانسته و بر سخت تر شدن تولید و فزاینده تر شدن قیمت ها تاکید می کنند. به اعتقاد آنها، خودروسازان خارجی اگر بخواهند در ایران بمانند، هزینه پشت کردن شان به آمریکا را از ایرانی ها خواهند گرفت و این معنایی جز افزایش دوباره قیمت خودرو نخواهد داشت.در حال حاضر نیز به دلیل خروج برخی خودروسازان مانند پژو از ایران و همچنین محدودیت های موجود بر سر راه نقل و انتقال پول، تامین قطعات به سختی و همراه با رشد هزینه انجام می گیرد، به نحوی که قطعات با هزینه ای بیش از قیمت واقعی شان به خطوط تولید صنعت خودرو کشور وارد می شوند. داستان از این قرار است که چون شرکت های قطعه ساز به دلیل تحریم نمی توانند مستقیما با ایران کار کنند و همچنین امکان نقل و انتقال پول به طور مستقیم نیز وجود ندارد، کار حول محور «واسطه ها» می چرخد و آنها هزینه واسطه گری خود را از خودروسازان و قطعه سازان ایرانی می گیرند. به عنوان مثال، اگر قرار باشد قطعه ای از فرانسه وارد ایران شود، باید بانکی از مثلا ترکیه نقل و انتقال پول را انجام دهد که برای این کار از طرف ایرانی مبلغی را اخذ می کند و این هزینه اضافی در نهایت روی قیمت خودرو می آید و مشتریان باید آن را بپردازند.حال باید دید آمریکایی ها تا چه حد در «تحریم جدید» خود مصمم هستند و شرکت های طرف حساب خودروسازی ایران، چه برخوردی با این تحریم می کنند و هزینه تولید خودرو در کشور تا چه اندازه رشد خواهد کرد.

سرنوشت مبهم رنو-نیسان در ایران
اما نگاهی به خودروسازان و قطعه سازانی که در حال حاضر با صنعت خودرو ایران همکاری و مبادلات تجاری دارند، نشان می دهد اغلب آنها استعداد چرخش کامل به سمت «آمریکا» و روی گرداندن از «ایران» را دارند. در حال حاضر «رنو-نیسان» را باید بزرگ ترین شریک خودروسازی ایران دانست که شاخه رنو آن فعالیت وسیع تری دارد. تندر-90 و مگان دو محصول تولیدی حال حاضر رنو در ایران به شمار می روند که با تیراژی نه چندان بالا در ایران خودرو و پارس خودرو به تولید می رسند. شاخه نیسان «رنو-نیسان» نیز با پارس خودرو ارتباط دارد و این رابطه به مونتاژ خودروهایی کم تیراژ مانند ماکسیما و نیسان تیانا ختم شده است. نیسان چندی پیش برنده مناقصه تامین تاکسی های شهر نیویورک آمریکا شد و بابت آن، قراردادی یک میلیارد دلاری منعقد کرد و حالا این قرارداد می تواند به پاشنه آشیل ادامه حضور نیسان در ایران تبدیل شود. رفتن نیسان از ایران، نه تنها بخشی از حجم تولید پارس خودرو را متاثر خواهد کرد و احتمالا به توقف تولید خودروهایی مانند تیانا می انجامد، بلکه بر رابطه رنو با صنعت خودرو ایران نیز تاثیرگذار خواهد بود. به اعتقاد کارشناسان، اگر نیسان تحت فشار آمریکا قرار بگیرد، قطعا بخشی از این فشار را نیز به رنو منتقل می کند و بعید نیست رنو تسلیم شده و بار سفر از ایران را ببندد. فربد زاوه یکی از کارشناسان صنعت خودرو در این مورد می گوید: رنو همین حالا نیز برای همکاری با خودروسازان ایران از دولت فرانسه مجوز گرفته است و چون وضع اقتصادی خوبی ندارد، احتمالا دوباره این مجوز را تمدید کند، مگر اینکه بابت تحریم جدید آمریکایی ها، مجبور شود دست به اقدامات دیگری بزند. وی با اشاره به اینکه رنو بخشی از شاخه «رنو-نیسان» به شمار می رود و نیسان در بازار آمریکا فعالیت دارد، می افزاید: نیسان شرکتی ژاپنی است و ژاپنی ها در بحث تحریم ایران معمولا منفعل و به اصطلاح ترسو عمل می کنند، بنابراین نیسان ممکن است رنو را به خروج از بازار ایران ترغیب کند، چون نمی خواهد موقعیت اش در بازار آمریکا به خطر بیفتد. به گفته زاوه، هرچند رنو نشان داده تمایل دارد در ایران بماند، اما این شرکت نیز آرزوی حضور در بازار آمریکا را در سر می پروراند و از طرفی باید پاسخگوی انتظارات شریک ژاپنی اش (نیسان) نیز باشد، بنابراین قطعا تحت تاثیر «تحریم جدید» قرار خواهد گرفت. زاوه این را هم می گوید که «تحریم جدید» سخت تر شدن روند تامین قطعات و همچنین بالاتر رفتن هزینه های تولید را در پی خواهد داشت که در نهایت به کاهش تولید و افزایش قیمت می انجامد. این موضوع را دبیر انجمن خودروسازان نیز تایید می کند، اما در عین حال می گوید که خطر تحریم های داخلی بیش از خارجی هاست. احمد نعمت بخش با بیان اینکه نباید بیش از حد به اثرات «تحریم جدید» بدبین بود، تاکید می کند: طبعا با توجه به تحریم جدید آمریکایی ها علیه صنعت خودرو، با افزایش هزینه های تولید روبه رو خواهیم بود و از طرفی باید به قطعه سازان بابت داخلی سازی بیشتر فشار بیاوریم. او در عین حال می گوید: اگر در داخل کشور ما را تحریم نکنند، صنعت خودرو راه دور زدن تحریم های خارجی را بلد است؛ از طرفی باید ببینیم نتیجه انتخابات چه می شود، زیرا این موضوع بر آینده روابط ایران و غرب تاثیرگذار است و از همین رو نباید خیلی هم بدبین بود. گفته های نعمت بخش را عضو هیات مدیره انجمن قطعه سازان نیز تایید کرده و می گوید در صورت همکاری نهادهای داخلی با خودروسازی کشور، تحریم جدید آمریکایی ها کم اثرتر خواهد بود. به گفته محمدرضا نجفی منش، خودروسازی ایران در صورتی که برخی نهادها مانند بانک مرکزی همکاری لازم را انجام بدهد، حریف تحریم های خارجی خواهد شد، چه آنکه همین حالا نیز از تحریم های داخلی بیشتر ضربه خورده است.

چینی ها چه می کنند؟
از رنو-نیسان که بگذریم، ادامه حضور خودروسازان چینی نیز در ایران با ابهام روبه رو است. در حال حاضر بدنه اصلی بخش خصوصی صنعت خودرو ایران را خودروسازان چینی (به خصوص چری و لیفان) تشکیل داده اند که اتفاقا هر دو آنها سودای حضور در بازار آمریکا را دارند و «تحریم جدید» می تواند آنها را برای ماندن در ایران مردد کند. به گفته یکی از مسوولان چری در ایران، تحریم جدید ایالات متحده آمریکا قطعا ارتباط خودروسازان چینی با ایران را دچار چالش کرده و در وضع بازار نیز اثر خواهد گذاشت.او می گوید: همین صرف انتشار خبر تحریم می تواند به رشد هزینه های تولید و در نهایت افزایش قیمت خودروهای چینی بیانجامد. الان مثلا گمرک چین می گوید چون آمریکا خودروسازی ایران را تحریم کرده، پس من به جای دو درصد، چهار درصد هزینه می گیرم و این یعنی افزایش هزینه تولید. این مقام مسوول در عین حال صحبت از دور زدن تحریم ها به میان آورده و تاکید می کند: راه هایی برای تداوم حضور خودروسازان چینی در ایران وجود دارد، منتها باید دید دولت چین چه برخوردی با این ماجرا می کند و آیا حاضر می شود مداخله کرده و مثلا از آمریکایی ها مجوز ادامه فعالیت خودروسازانش را در ایران بگیرد. گفته های وی در حالی است که گفته می شود حجم مبادلات ایران و چین حتی به یک درصد حجم مبادلات چین و آمریکا نیز نمی رسد و این موضوع کفه ترازو را به ضرر خودروسازی ایران سبک می کند.